Onkruid is iets wat bijna elke tuinier kent. Je hebt je border net netjes bijgehouden, en een week later staan er alweer planten die je nooit hebt gezaaid. Toch is niet alles wat spontaan opkomt slecht voor je tuin. Sommige wilde planten zijn nuttig voor insecten, goed voor de bodem of gewoon mooier dan je op het eerste gezicht denkt. Het loont de moeite om te weten wat er in je tuin groeit en wat je ermee kunt doen.
De meest voorkomende wilde planten in Nederlandse tuinen
De paardenbloem is waarschijnlijk de bekendste ongewenste gast in tuin en gazon. Met zijn diepe penwortel en gele bloem verspreidt hij zich snel via zijn vluchtzaadjes. Naast de paardenbloem kom je in veel tuinen ook brandnetels, muur, varkensgras en herderstasje tegen. Speenkruid is een ander voorbeeld: een lage bodembedekker met kleine gele bloemetjes die al vroeg in het voorjaar verschijnt. Deze planten hebben allemaal één ding gemeen: ze groeien zonder dat je ze plant, ze passen zich aan bijna elke omgeving aan en ze vermenigvuldigen zich snel. Dat maakt ze lastig te beheersen, maar ook bijzonder goed aangepast aan het Nederlandse klimaat.
Waarom sommige kruiden meer schade aanrichten dan andere
Niet elke wilde plant is even hinderlijk. Het verschil zit vaak in de manier waarop een plant groeit en zich verspreidt. Planten met diepe of uitlopers vormende wortels, zoals brandnetel en zevenblad, zijn veel moeilijker te verwijderen dan planten met een oppervlakkig wortelstelsel. Zevenblad is berucht omdat het uit elk stukje achtergebleven wortel opnieuw uitloopt. Muur daarentegen is makkelijker te verwijderen, maar produceert in korte tijd enorm veel zaad. Hoe een plant zich verspreidt, via de wind, via vogels of via de grond, bepaalt ook hoe snel een tuin er vol mee staat. Op plekken met open grond of verstoorde bodem krijgen deze planten het meeste kans, omdat er weinig concurrentie is van andere gewassen.
Verwijderen, bestrijden of accepteren
Er zijn verschillende manieren om met ongewenste planten om te gaan. De meest duurzame aanpak is mechanisch wieden: planten met de hand of met een wiedijzer verwijderen, bij voorkeur als de grond vochtig is zodat je de wortel goed mee krijgt. Voor planten zoals zevenblad is dat een langdurig proces waarbij je geduld nodig hebt. Een andere manier is de bodem afdekken met mulch, houtsnippers of een gronddoek, zodat licht en ruimte worden weggenomen en kiemende zaden geen kans krijgen. Chemische middelen worden steeds minder gebruikt, zeker in particuliere tuinen, omdat ze ook nuttige insecten en bodemleven schaden. Een andere benadering is accepteren: sommige wilde planten, zoals de paardenbloem en de witte klaver, zijn waardevol voor bijen en andere bestuivers. Als je die een plekje gunt, hoef je ze niet te zien als een probleem.
Wilde planten en hun waarde voor de natuur
Wat als onkruid wordt gezien, is voor de natuur vaak juist waardevol. Brandnetels zijn bijvoorbeeld de waardplant voor de rupsen van vlinders als het dagpauwoog en de kleine vos. Paardenbloemhoning is voor vroege bijen een van de eerste voedselbronnen van het jaar. Zelfs muur, die in bijna elke tuin voorkomt, wordt gegeten door vogels en kleine zoogdieren. Steeds meer tuiniers kiezen er bewust voor om een deel van hun tuin wat wilder te laten, niet uit luiheid, maar omdat ze weten dat een gevarieerde tuin meer leven aantrekt. Je hoeft je tuin niet volledig over te geven aan wilde planten om toch bij te dragen aan de biodiversiteit. Een onbeheerd hoekje, een strook langs de schutting of een plek tussen de tegels kan al een groot verschil maken.
Veelgestelde vragen
Wat is het beste moment om te wieden?
Wieden werkt het beste na een regenbui, als de grond losser is. De wortels komen dan makkelijker mee. Wied ook liever voor planten zaad hebben gezet, want een plant die zaait verspreidt zich razendsnel naar andere plekken in de tuin.
Waarom komt zevenblad steeds terug na het verwijderen?
Zevenblad heeft een uitgebreid wortelstelsel dat diep in de grond zit. Elk stukje wortel dat achterblijft kan opnieuw uitgroeien tot een nieuwe plant. Alleen volhoudend en grondig verwijderen helpt, maar het kost meerdere seizoenen voor je er echt grip op krijgt.
Is het waar dat dichte beplanting helpt om wilde planten buiten te houden?
Ja, een dichte begroeiing geeft wilde planten minder ruimte en licht om te kiemen en te groeien. Door kale plekken in de border op te vullen met bodembedekkers of vaste planten, maak je het lastiger voor ongewenste soorten om voet aan de grond te krijgen.
Mogen wilde planten in een groentebed staan?
In een groentebed is het verstandig om wilde planten snel te verwijderen. Ze concurreren met je groenten om water, voedingsstoffen en licht. Sommige soorten, zoals muur, kunnen ook schimmels of insecten aantrekken die schadelijk zijn voor je oogst.