Vaste lathyrus zaaien doe je het best in het vroege voorjaar of in de herfst, afhankelijk van de soort en je klimaat. Anders dan de eenjarige tuinlathyrus komt vaste lathyrus elk jaar terug en is hij vaak van inheemse origine. Het grootste aandachtspunt bij het zaaien: lathyruszaad heeft een harde zaadhuid, waardoor het zonder voorbereiding slecht kiemt. Wie dat aanpakt, heeft al de helft van het werk gedaan.
Waarom vaste lathyrus anders is dan eenjarige lathyrus
Vaste lathyrus (Lathyrus latifolius of verwante soorten) is een overblijvende plant. Je zaait hem één keer, en als het goed gaat, staat hij er jaar na jaar. De plant sterft na het groeiseizoen bovengronds af, maar de wortel overwintert en schiet in het voorjaar opnieuw uit. Dat maakt het zaaien iets meer werk dan bij een eenjarige variant, maar je wordt er jaren mee beloond.
Eenjarige lathyrus (Lathyrus odoratus, de welriekende lathyrus) is geuriger en heeft meer kleurenvariatie, maar moet je elk jaar opnieuw zaaien. Vaste lathyrus geurt minder sterk, maar is robuuster en vraagt na het eerste jaar weinig onderhoud.
Zaad voorbehandelen: schuren of weken
De harde zaadhuid van lathyrus is de grootste reden waarom zaden soms niet of traag kiemen. Je hebt twee eenvoudige opties om dat te verhelpen:
- Schuren: Wrijf de zaden voorzichtig over schuurpapier (grove korrel, zoals P80). Zo maak je de zaadhuid dunner zonder het zaad te beschadigen. Een paar keer heen en weer is genoeg; je hoeft niet door de huid heen te schuren.
- Weken: Leg de zaden een nacht (ongeveer 12 tot 24 uur) in lauwwarm water. Zaden die opzwellen, zijn goed; zaden die blijven drijven en niet opzwellen, kiemen vaak niet en kun je weggooien. Zaai de geweekte zaden direct daarna, want geweekt zaad dat blijft liggen kan gaan rotten.
Combineer je beide methoden, dan haal je de hoogste kiemkans. Schuur eerst kort, daarna een nacht weken. Kiemend zaad dat al een klein worteltje heeft gevormd, zet je meteen in de grond, anders droogt het te snel uit.
Wanneer vaste lathyrus zaaien?
Je hebt twee momenten om vaste lathyrus te zaaien:
- Herfst (september tot november): Zaai dan in een bakje dat buiten blijft staan, niet direct in de volle grond. Volgens Groei & Bloei geeft zaaien in het najaar een beter resultaat dan in het voorjaar; de RHS zaait vaste lathyrus in het voorjaar. De zaden ondergaan een natuurlijke koudeperiode (stratificatie), wat de kieming in het voorjaar stimuleert. Dit werkt goed voor inheemse soorten die sowieso gewend zijn aan koude winters.
- Vroeg voorjaar (februari tot april): Binnen op een lichte, koele plek of in een onverwarmde kas. Zaai in kleine potten of perspotjes. Volgens de RHS kunnen de zaailingen in april al naar buiten, nadat je ze 10 tot 14 dagen aan buiten hebt laten wennen. Wachten tot half mei hoeft niet, want vaste lathyrus is volledig winterhard.
Zaai je in het voorjaar direct buiten, wacht dan tot de grond opwarmt, meestal in april, en minstens 7 à 8 graden Celsius is. Lathyrus kiemt traag bij te koude bodem.
Hoe vaste lathyrus zaaien: stap voor stap
- Voorbehandel het zaad. Schuur of week de zaden zoals hierboven beschreven.
- Kies de juiste plek. Vaste lathyrus wil zon tot halfschaduw en goed doorlatende grond. De plant klimt ongeveer 2 meter hoog en heeft een stevige steun nodig, zoals een hek of klimrek. Zaai dus langs die steun. Zware klei is lastig; verbeter die eventueel met wat zand of compost.
- Zaai op diepte. Plant de zaden in de volle grond ongeveer 2 tot 3 centimeter diep, bijvoorbeeld in een geul van 2,5 centimeter. Zaai je in potten, dek het zaad dan af met 1 centimeter zaaigrond. Dieper dan 5 centimeter kiemen ze moeilijk.
- Houd afstand. Plantafstand is grofweg 20 tot 30 centimeter. Zaai eerst dichter, met om de 5 tot 7,5 centimeter een zaadje, en dun de zaailingen later uit tot die afstand. Vaste lathyrus breidt zich met de jaren uit via de wortel, dus geef hem ruimte.
- Water geven. Houd de grond vochtig maar niet drassig. Te veel water is schadelijker dan te weinig.
- Geduld. Kieming duurt bij vaste lathyrus soms 2 tot 4 weken. Geef het zaad de tijd en zorg dat de grond niet uitdroogt.
Wat je kunt verwachten in het eerste jaar
Vaste lathyrus bloeit zelden al in het eerste jaar. De plant richt zich dan op het opbouwen van een sterke wortel. Bloei begint meestal in het tweede jaar. De plant bloeit dan in juli en augustus, en de bloei kan lopen van juni tot in september, afhankelijk van de soort en het weer. De bloemen zijn roze, paars of wit en trekken vlinders en bijen aan.
Bloeistelen regelmatig afknippen zodra de bloemen verslensen, stimuleert nieuwe bloei. Laat je de peulen uitzaaien, dan verspreidt de lathyrus zichzelf vanzelf in de tuin. Dat is een voordeel als je een natuurlijke uitstraling wilt, maar houd het in de gaten als je niet wilt dat de plant te dominant wordt.
Wie de moeite neemt om het zaad goed voor te behandelen en de plant op een zonnige, drainerende plek zaait, heeft jarenlang plezier van vaste lathyrus. Het eerste jaar is het langzaamste; daarna gaat het vanzelf.
De foto’s in dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.